Słowacki parlament odrzucił poprawkę do prawa karnego, która pozwoliłaby wyłączyć czołowych korupcjonistów z postępowania przygotowawczego
Niecodzienne wieści o burzliwym życiu politycznym na Słowacji niemal codziennie wywołują poruszenie w przestrzeni informacyjnej. Jedną z nich jest fiasko głosowania w parlamencie nad poprawką do kodeksu karnego w sprawie kajúcników. Myślę, że temat ten może okazać się bardzo interesujący dla ukraińskich i polskich czytelników, w tym również dla parlamentarzystów. Niewykluczone bowiem, że za jakiś czas podobna sytuacja zdarzy się także w ukraińskiej Radzie Najwyższej i polskim Sejmie.
A zatem poprawka, o której mowa, przewidywała zwolnienie z odpowiedzialności karnej osób, które uznały swoją winę, okazały skruchę (po słowacku zostały „kajúcnikami”) i podjęły współpracę z organami ścigania. Za przyjęciem poprawki zagłosowało 75 posłów koalicji rządzącej – równo 50%. To nie wystarczyło. Potrzeba było jeszcze jednego, jedynego głosu. A tego zabrakło…
Dlaczego właśnie ta poprawka podzieliła słowacki parlament na pół i postawiła koalicję rządową na krawędzi rozpadu na 11 miesięcy przed kolejnymi wyborami?
W skrócie:
- Dlaczego obecny wiceprzewodniczący słowackiego parlamentu i bliski współpracownik Roberta Ficy, Tibor Gašpar, miał zostać kajúcnikiem?
- Rozprawy przed Wyspecjalizowanym Sądem Karnym w Bańskiej Bystrzycy, na których sąd rozpatruje dziesiątki wątków dotyczących działalności przestępczej grupy, do której należał Gašpar, trwają do dziś.
- Głosowanie w sprawie kajúcników pokazało, że w słowackim parlamencie nie ma już koalicji rządowej.
- Czy prezydent kraju Peter Pellegrini odwoła czwarty z kolei rząd Roberta Ficy i ogłosi przedterminowe wybory parlamentarne?
Były szef słowackiej policji będzie w sądzie dowodził, że nie miał udziału w przestępstwach
Zmiany w prawie karnym, które wywołały burzę w parlamencie, wprowadziła do porządku obrad partia premiera Ficy Smer-SD. Gdyby je przyjęto, Tibor Gašpar, obecny wiceprzewodniczący słowackiego parlamentu, wiceszef partii rządzącej i bliski współpracownik Roberta Ficy, zostałby kajúcnikiem i uniknąłby ścigania karnego. Po fiasku głosowania tego wysokiego urzędnika czekają przesłuchania u śledczych i najprawdopodobniej także proces sądowy.

Kim jest ten Tibor Gašpar, dla którego obecna koalicja rządząca zaryzykowała własny rozpad i przedterminową dymisję rządu?
Od maja 2012 r. do kwietnia 2018 r., gdy premierem był Robert Fico, Tibor Gašpar był prezydentem Korpusu Policji, czyli szefem słowackiej policji. Tymczasem 21 lutego 2018 r. zamordowano dziennikarza śledczego Jána Kuciaka i jego narzeczoną. Kuciak pracował nad materiałem o słowackich powiązaniach włoskiego syndykatu przestępczego ’Ndrangheta. Wcześniej pisał o zorganizowanym oszustwie podatkowym z udziałem biznesmenów powiązanych z rządzącą partią Smer-SD i jej liderem. Ta zbrodnia wstrząsnęła Słowacją. W kraju rozpoczęły się masowe demonstracje przeciwko panoszeniu się przestępców. Doprowadziły do kryzysu politycznego i dymisji premiera Roberta Ficy 15 marca 2018 r.
W kwietniu 2018 r., w obliczu masowych protestów, do dymisji musiał się podać również szef policji Tibor Gašpar. W 2020 r. zatrzymano go w ramach operacji antykorupcyjnej Czyściec (Očistec) i postawiono mu zarzuty utworzenia grupy przestępczej w policji i kierowania nią, korupcji oraz nadużycia stanowiska służbowego. Jest jedną z głównych postaci w tej sprawie. Rozprawy przed Wyspecjalizowanym Sądem Karnym w Bańskiej Bystrzycy, na których sąd rozpatruje dziesiątki wątków dotyczących działalności przestępczej grupy, do której należał Tibor Gašpar, trwają do dziś.
Tymczasem w wyborach parlamentarnych w październiku 2023 r. T. Gašpar został wybrany na posła z ramienia partii Smer-SD, a w czerwcu 2024 r. objął stanowisko wiceprzewodniczącego słowackiego parlamentu. W tym samym roku jego syn, Pavol Gašpar, został mianowany szefem Słowackiej Służby Informacyjnej (SIS), odpowiednika Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU), co wywołało ostrą krytykę ze strony opozycji.
Jako poseł i wiceprzewodniczący Rady Narodowej Słowacji Tibor Gašpar ma duże osobiste wpływy polityczne. Jednocześnie rząd jego politycznego sojusznika Ficy zainicjował kontrowersyjne reformy prawa karnego, które wpłynęły na tempo i przebieg wielu postępowań przeciwko byłym wysokim urzędnikom. W rezultacie postępowanie wobec Gašpara w części wątków umorzono lub stwierdzono w nich przedawnienie. I tak w październiku 2026 r. sędzia Wyspecjalizowanego Sądu Karnego postanowił umorzyć postępowanie karne w części wątków sprawy Czyściec z powodu upływu terminów przedawnienia. Część zarzutów wciąż jednak ciąży na Gašparze, dlatego przyjęcie tej poprawki było absolutnie konieczne.
Biorąc pod uwagę jego przynależność partyjną, działalność polityczną Gašpara trudno nazwać proeuropejską i proukraińską. Wręcz przeciwnie – znany jest z antyukraińskich wypowiedzi, w których porównywał Ukrainę do ugrupowania Hamas, oraz z prorosyjskiej retoryki, w tym z twierdzenia, że Rosję sprowokowano do wojny. Sprzeciwił się też konfiskacie zamrożonych aktywów Federacji Rosyjskiej na sfinansowanie Sił Zbrojnych Ukrainy.

Czy całe to zamieszanie na słowackiej scenie politycznej doprowadzi do kolejnych głośnych dymisji i wyroków sądowych? Czas pokaże. Na razie stwierdzamy, że Tiborowi Gašparowi nie było pisane zostać kajúcnikiem, a pisany mu był… proces. W tym tygodniu zamiast brać udział w debatach parlamentarnych jest już przesłuchiwany przez sędziów.
Fico chciał wykorzystać doświadczenie Mečiara, ale mu się nie udało…
Trzeba jednak uczciwie przyznać, że pomysł, by uchronić swego zastępcę w partii i wiceprzewodniczącego parlamentu przed ściganiem karnym, nie był wynalazkiem Ficy. Jeszcze w odległym 1998 r. ówczesny premier Słowacji Vladimír Mečiar pomógł swojemu bliskiemu współpracownikowi Ivanowi Lexie, byłemu szefowi Słowackiej Służby Informacyjnej (SIS) i wpływowemu biznesmenowi, a także innym osobom zamieszanym w sprawę uniknąć kary za przestępstwo. Skorzystał z uprawnień pełniącego obowiązki prezydenta i ogłosił „autoamnestię”. Ponadto jako premier (1994–1998) stworzył cały system politycznej osłony dla związanych z nim klanów biznesowych podczas zakulisowej prywatyzacji. Dzięki pełnej kontroli nad Ministerstwem Spraw Wewnętrznych, służbami specjalnymi i prokuraturą rząd Mečiara blokował śledztwa w sprawie machinacji finansowych, sprzeniewierzania środków z kredytów i doprowadzania przedsiębiorstw do bankructwa przez nowych właścicieli.
Jednak najgłośniejszym przypadkiem uniknięcia odpowiedzialności karnej była sprawa porwania syna pierwszego prezydenta Słowacji, Michala Kováča, w sierpniu 1995 r. SIS pod kierownictwem Ivana Lexy porwała Kováča juniora i wywiozła go do Austrii, by zdyskredytować prezydenta, politycznego przeciwnika Mečiara. W tej sprawie pojawił się też wątek zabójstwa byłego policjanta Róberta Remiáša, który był łącznikiem kluczowego świadka.
W marcu 1998 r. wygasła kadencja prezydenta Kováča, a parlament nie zdołał wybrać nowej głowy państwa. Obowiązki prezydenta przejął tymczasowo premier Mečiar. Korzystając z tych uprawnień, 3 marca 1998 r. wydał dekret o amnestii, którym wstrzymał wszelkie postępowania karne wobec osób zamieszanych w porwanie Kováča juniora oraz udaremnienie referendum z 1997 r. Dzięki temu Ivan Lexa, który po odejściu Mečiara od władzy stał się zamożnym przedsiębiorcą i przewijał się w szeregu afer korupcyjnych, przez blisko dwie dekady unikał sądu. Dopiero w kwietniu 2017 r. słowacki parlament zmienił konstytucję i uchylił „amnestie Mečiara”. Teraz Robert Fico próbował pójść tą samą drogą, ale nie wyszło…
Czy koalicja rządząca utrzyma się do kolejnych wyborów?
Ale to jeszcze nie wszystko. Są powody, by sądzić, że strumień burzliwych wieści politycznych ze Słowacji w najbliższym czasie nie wyschnie. Głosowanie w sprawie kajúcników pokazało między innymi, że w słowackim parlamencie nie ma już koalicji rządowej. W październiku tego roku opuścił ją Tomáš Taraba, poseł ze skrajnie prawicowej partii Kotleba – Ľudová Strana Naše Slovensko (Kotleba – Partia Ludowa Nasza Słowacja), który od października 2023 r. do 30 września 2026 r. pełnił funkcję wicepremiera i ministra środowiska. Rada Narodowa Słowacji uchwaliła 29 września 2026 r. wobec niego wotum nieufności, po czym przestał pełnić funkcję ministra i wrócił do pracy w parlamencie. Wtedy też ogłosił powstanie własnego ugrupowania Taraba – Rozvoj Slovenska (Taraba – Rozwój Słowacji), co zmieniło układ sił w parlamencie i pozbawiło koalicję Ficy stabilnej większości. Zgodnie z obowiązującym prawem prezydent kraju Peter Pellegrini powinien odwołać obecny, czwarty z kolei rząd Ficy i ogłosić przedterminowe wybory parlamentarne. Czy tak się stanie?
Wasyl Ilnycki








