Zaostrzenie sytuacji na Bliskim Wschodzie dodało otuchy rządowemu blokowi gospodarczemu Rosji: ceny surowców energetycznych wzrosły kilkukrotnie i pojawiła się kalkulacja, że nadzwyczajne dochody z eksportu ropy i gazu pozwolą załatać dziurę w budżecie. Rzeczywistość nie pokryła się jednak z planami Ministerstwa Finansów: wpływy są na razie niższe od oczekiwanych.
W poszukiwaniu pieniędzy rząd podejmuje już naprawdę egzotyczne kroki: proponuje oligarchom sięgnięcie do swoich środków w rajach podatkowych, a społeczeństwu — wyjęcie oszczędności spod poduszki i zainwestowanie ich w gospodarkę. Statystyki pokazują jednak, że zarówno obywatele, jak i biznes odnoszą się do pomysłów władz z nieufnością.
W skrócie:
- W 2026 rok gospodarka Rosji wchodziła w nienajlepszym stanie: 1-procentowy wzrost PKB, niedobór dochodów z ropy i gazu oraz ogromny deficyt budżetowy.
- Rząd zachowuje spokój i nazywa tę sytuację „planowym ochłodzeniem gospodarki”, które ma być kontynuowane również w tym roku.
- Biznes nie jest już tak spokojny: hutnictwo i przemysł węglowy znajdują się w stanie swobodnego spadku, małe i średnie przedsiębiorstwa przechodzą do „szarej strefy”, a wszyscy domagają się od Banku Centralnego obniżenia stopy procentowej.
- Społeczeństwo wcale nie jest spokojne: przeszło w tryb oszczędzania i ograniczyło wydatki do podstawowych potrzeb — żywności i leków.
Planowe ochłodzenie
W 2026 rok gospodarka Rosji wchodziła w nienajlepszym stanie: PKB wprawdzie nie spadł, ale wzrósł zaledwie o 1%, inflacja wyniosła 6%, czyli więcej, niż planowano, ceny ropy utrzymywały się poniżej prognoz, przez co budżet nie uzyskał zakładanych dochodów, a jego deficyt prawie trzykrotnie przekroczył planowane wskaźniki i wyniósł 5,5 bln rubli. Bank Centralny Federacji Rosyjskiej stopniowo obniżał stopę procentową, ale nie w takim tempie, jakiego oczekiwał biznes; na koniec roku wynosiła ona 16%.
Blok gospodarczy rządu przekonywał Rosjan, że wszystko idzie zgodnie z planem, a plan ten polega na planowym ochłodzeniu gospodarki, które ma przywrócić ją na „ścieżkę zrównoważonego wzrostu” i spowolnić inflację. W rezultacie udało się utrzymać inflację na jednocyfrowym poziomie, ale ceną było ograniczenie aktywności gospodarczej i inwestycyjnej.
„Planowe ochłodzenie” kontynuowano również w 2026 roku. W pierwszych dwóch miesiącach PKB spadł o 1,8%, a cena ropy była niższa od zapisanych w budżecie 59 dolarów za baryłkę, przez co zmniejszyły się dochody z eksportu surowców energetycznych, a planowany na cały rok deficyt budżetu federalnego w wysokości 3,7 bln rubli został faktycznie osiągnięty już w pierwszych dwóch miesiącach roku. W tej sytuacji Ministerstwo Finansów zaplanowało nawet ograniczenie wydatków o 10–12%.
Potem jednak doszło do wydarzeń w Iranie. Ceny surowców energetycznych, w tym rosyjskich, wzrosły niemal dwukrotnie. Jednocześnie Stany Zjednoczone wyłączyły spod sankcji część rosyjskiej ropy.
Rosyjski budżet w znacznym stopniu zależy od dochodów z ropy i gazu, których udział w 2025 r. wynosił 23%.
Minister finansów Anton Siluanow oszacował, że w wyniku wzrostu cen ropy dodatkowe dochody rosyjskiego budżetu mogą wynieść 200 mld rubli. Na razie jednak rzeczywistość nie spełnia oczekiwań: w kwietniu dochody z ropy i gazu wyniosły 855,6 mld rubli — poinformowało Ministerstwo Finansów — i tylko o 21 mld rubli przekroczyły poziom obliczony na podstawie zapisanej w budżecie ceny 59 dolarów za baryłkę.
Stopa nie do udźwignięcia
Rosyjski Bank Centralny, walcząc z inflacją, nie spieszy się z radykalnym obniżeniem stopy procentowej: od października 2024 r. do czerwca 2025 r. wynosiła ona 21%, a na początku 2026 r. utrzymywała się na poziomie 16%; 24 kwietnia została obniżona do 14,5% w skali roku.
Dla biznesu oznacza to katastrofalny wzrost kosztów kapitału obrotowego i praktycznie całkowite zamrożenie aktywności inwestycyjnej. Na drogie kredyty skarżą się zarówno rosyjscy oligarchowie, jak i mniejsi przedsiębiorcy. Szef Sbierbanku German Gref stwierdził, że optymalna stopa procentowa wynosi 12%, podczas gdy przewodniczący Rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców Aleksandr Szochin ocenił pożądany poziom na 7–8%.
Rolnik Aleksandr Czepuchin, przemawiając na MEF [Międzynarodowe Forum Energetyczne – red.], jasno wyjaśnił, że przy takich kosztach kredytu prowadzenie działalności gospodarczej staje się nieopłacalne:
No przepraszam, ale to przecież szaleństwo. Sbierbank kredytuje moje przedsiębiorstwo na 20% w skali roku. Przychody przedsiębiorstwa wynoszą 550 mln, zysk — 70 mln, odsetki — 60 mln. Czy to normalne? Dla kogo my pracujemy? I po co to wszystko? Żeby zachować miejsca pracy? Przedsiębiorstwo nie jest małe, tylko średnie: to 12 tysięcy hektarów gruntów ornych i 550 mln przychodu, co nie jest złym wynikiem, a my nic nie zarabiamy, wszystko oddajemy komuś i gdzieś. Do czego więc dochodzimy? Chyba do spekulacyjnej gospodarki lat 90. Obecnie bardziej opłaca mi się sprzedać aktywa za 1 mld rubli, zdeponować pieniądze i nic nie robić. W rezultacie zarobię 150 mln rocznie.
Z powodu amerykańskich i europejskich sankcji rosyjskie firmy nie mają dostępu do międzynarodowego rynku kapitałowego, co oznacza, że kredytowanie w zagranicznych bankach jest niedostępne.
Szefowa Banku Centralnego Elwira Nabiullina mówi już wprost, że oszczędności Rosjan stają się głównym źródłem finansowania gospodarki kraju. Ministerstwo Finansów z kolei wzywa obywateli, by wyjmowali pieniądze spod poduszki i inwestowali je w lokaty, obligacje i akcje.
Ludzie nie spieszą się jednak z noszeniem pieniędzy do banków na wezwanie Ministerstwa Finansów. Czysty napływ oszczędności w ubiegłym roku okazał się bliski zeru i wyniósł zaledwie 0,4% — obliczyła firma konsultingowa Frank RG — a wzrost depozytów zapewniło naliczanie odsetek od już zdeponowanych środków. Dla porównania, w 2024 r. dynamika była zupełnie inna: wolumen oszczędności na lokatach i rachunkach osób fizycznych wzrósł o 26,9%.
Kryzys węgla i stali
Produkcja przemysłowa w Rosji na koniec marca 2026 roku wzrosła o 2,3% w ujęciu rocznym, co pozwoliło przemysłowi zakończyć pierwszy kwartał niewielkim wzrostem mimo spadków w styczniu i lutym. Według danych Rosstatu największy wkład w ten wzrost miały sektory przetwórcze, a nie wydobywcze.
Najtrudniejsza sytuacja panuje w branżach metalurgicznej i węglowej, które przez długi czas uważano za filary rosyjskiej gospodarki i stabilne źródło wpływów walutowych.
Rentowność hutników spadła do 9,6%, czyli poniżej kosztów obsługi kredytów. W szczególności AO Uralska Stal — lider rynku stali mostowej i jeden z najważniejszych wykonawców państwowych zamówień obronnych. W ciągu roku przeszła od zysku w wysokości 11 mld rubli do straty netto przekraczającej 22 mld. Gigant metalurgiczny Siewierstal odnotował pięciokrotny spadek zysków. Czelabiński Kombinat Elektrometalurgiczny, znajdujący się pod zarządem państwa, ogłosił zawieszenie pracy jednego z oddziałów.
Według dyrektora generalnego Magnitogorskiego Kombinatu Metalurgicznego Pawła Szylajewa moce produkcyjne rosyjskich metalurgów dwukrotnie przewyższają potrzeby rynku, a w 2026 roku nie należy oczekiwać ożywienia popytu na wyroby metalowe.
Branża węglowa zakończyła pierwszy kwartał 2026 roku wynikami, które trudno nazwać optymistycznymi. Wydobycie spadło do 105 mln ton, tj. o 6,1% w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku. Jednocześnie sytuacja finansowa przedsiębiorstw wygląda jeszcze gorzej: według danych za styczeń i luty 2026 r. skumulowana strata branży osiągnęła 51,6 mld rubli, a odsetek przedsiębiorstw przynoszących straty wyniósł 59%.
W Kuzbasie, z powodu problemów wywołanych kryzysem w przemyśle węglowym, działalność zakończyło prawie dwadzieścia przedsiębiorstw z tej branży. Spółka AO Workutaugol odmawia realizacji układu zbiorowego z górnikami, przewidującego szereg świadczeń socjalnych dla pracowników. Głównym ciosem dla rosyjskich górników było zamknięcie rynków zachodnich, podczas gdy reorientacja eksportu na Wschód napotkała problemy logistyczne.
Małe i średnie przedsiębiorstwa: najgorsze prognozy od początku obserwacji
Dla małych i średnich przedsiębiorstw, które nadal generują około jednej trzeciej PKB, w 2026 roku ukształtowały się warunki idealnej burzy — wzrost podatków zbiegł się ze spadkiem popytu i drogimi kredytami. Według danych z badania przeprowadzonego wśród przedsiębiorców przez prorządowe Centrum Rozwoju Strategicznego zdecydowana większość firm (63,5%) nadal spodziewa się pogorszenia sytuacji gospodarczej. Wyższy poziom pesymizmu obserwuje się wśród mikroprzedsiębiorstw, czyli w kategorii do 20 mln rubli przychodów, oraz wśród dużych firm o przychodach przekraczających 1 mld rubli. Izba Handlowo-Przemysłowa wskazuje, że 65% przedsiębiorstw zakończyło pierwszy kwartał bez zysku.
Problemy wynikają przede wszystkim z podwyższenia podstawowej stawki VAT — od nowego roku wzrosła ona z 20% do 22%. Wielu przedstawicieli branży nazwało tę decyzję „podatkiem od zamknięcia”. W wielu miastach odbywały się nawet wiece: przedsiębiorcy publicznie prosili Putina o zablokowanie reformy poprzez skorzystanie z prawa weta, jednak podpisał on poprawki do ustawy.
W sektorze małych i średnich przedsiębiorstw w Rosji zatrudniona jest około jedna trzecia ludności w wieku produkcyjnym. Dla regionów jest to główne źródło miejsc pracy i zasilania lokalnych budżetów.
Oligarchom zaproponowano ratowanie regionów
Z powodu problemów gigantów przemysłowych oraz małych i średnich przedsiębiorstw rosyjskie regiony borykają się ze spadkiem wpływów podatkowych i niedoborem dochodów w budżetach regionalnych. Ministerstwo Finansów prognozuje rekordowy deficyt budżetów regionów Rosji wynoszący prawie 2 bln rubli. Z powodu spadku wpływów z podatku dochodowego regiony straciły już 480 mld rubli. Największe straty odnotowano w Republice Komi, obwodzie orenburskim oraz Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym. Rząd jest nawet zmuszony umarzać część zadłużenia z tytułu kredytów budżetowych.
Władze wezwały oligarchów do ratowania regionów. Przewodnicząca Rady Federacji Walentina Matwijenko, reagując na brak środków w obwodzie wołogodzkim, zwróciła się do oligarchy Aleksieja Mordaszowa, który w rankingu najbogatszych Rosjan magazynu Forbes w 2026 roku zajął pierwsze miejsce:
To dobrze, że nasi ludzie się bogacą. Ale w tej sytuacji trzeba chyba mierzyć siły na zamiary i może jednak przenieść część środków z rajów podatkowych do Federacji Rosyjskiej? Cóż, rozumiem, że jest trudno, trudno wszystkim — i krajowi, i rodzinnemu obwodowi wołogodzkiemu, w którym działa to przedsiębiorstwo — stwierdziła Matwijenko. Według niej biznes powinien kierować się nie tylko przepisami prawa, lecz także „prawami sumienia i patriotyzmu”.
Firma Siewierstal, której właścicielem jest Mordaszow, krytycznie oceniła patriotyczne apele Matwijenko. Stwierdzono tam, że „niestety nieprzemyślana polityka administracji obwodu wołogodzkiego, która dwa lata temu dysponowała solidną rezerwą budżetową w wysokości 70 mld rubli, doprowadziła do nierozsądnego roztrwonienia tych pieniędzy, a obecnie budżet obwodu znajduje się w głębokim deficycie”. Ponadto Siewierstal i inne przedsiębiorstwa z branży metalurgicznej znajdują się w kryzysie, co powoduje spadek wpływów podatkowych.
Społeczeństwo przeszło w tryb oszczędzania
Polityka pieniężno-kredytowa Rosji ma na celu powstrzymanie inflacji. Na początku każdego roku Bank Centralny stawia sobie ambitny cel — sprowadzenie inflacji do docelowego poziomu 4%. Prawie się to udało: w kwietniu inflacja w ujęciu rocznym spowolniła do 5,6% i niemal zbliżyła się do górnej granicy prognozy, która w tym roku wynosi 4,5–5,5%.
I choć oficjalne dane wskazują na niezły wynik, oczekiwania inflacyjne społeczeństwa w Rosji pozostają wysokie: w kwietniu wynosiły 12,9%.
Ponadto po raz pierwszy od grudnia 2022 roku mieszkańcy Rosji wyrażają pesymizm gospodarczy — wynika z sondażu fundacji Opinia Publiczna. Indeks oczekiwań dotyczących zmiany sytuacji materialnej spadł do 99 punktów, co świadczy o przewadze negatywnych prognoz. Ocena osobistej sytuacji materialnej w ciągu ostatniego roku również osiągnęła najniższy poziom od czerwca 2022 r. i wyniosła 79 punktów.
Zmienił się również model zachowań Rosjan: od konsumpcji przeszli do oszczędzania. Według ekspertów ludzie zaczęli rezygnować z nowych ubrań, aby zaoszczędzić na jedzeniu, a ogólnie rzecz biorąc, przesunęli budżety w stronę podstawowych wydatków — żywności i leków.
Nawet wiosenne święta [1 maja i Dzień Zwycięstwa 9 maja – red.] i dobra pogoda nie skłoniły Rosjan do wydawania pieniędzy. Jak obliczyli analitycy, w kwietniu sprzedaż mięsa na szaszłyki spadła o 10% w porównaniu z ubiegłym rokiem. Jednocześnie zmniejszyła się sprzedaż innych produktów związanych z grillowaniem: popyt na grille spadł o 11%, na środki do rozpalania o 10%, na szpikulce o 6%, a na węgiel drzewny o 4%.
Oficjalne źródła rosyjskie i białoruskie przytoczone w niniejszym tekście służą wyłącznie celom informacyjnym. Treści pochodzące z tych źródeł mogą stanowić dezinformację lub propagandę.








