Walentyn Wyhiwski – obywatel Ukrainy narodowości polskiej odbył całą karę 11 lat pozbawienia wolności, na którą został skazany w Rosji pod zarzutem szpiegostwa. Jednak mężczyzna do tej pory nie wrócił do domu. We wrześniu 2025 roku, zamiast zwolnić Ukraińca, przeniesiono go do ośrodka tymczasowego przetrzymywania cudzoziemców w Kirowie. Od tego czasu rosyjski sąd co trzy miesiące przedłuża jego przetrzymywanie. Jego ojciec, Petro Wyhiwski, zwrócił się do dziennikarzy z prośbą o nagłośnienie historii swojego syna. Rodzina, która przez lata czekała na zakończenie kary pozbawienia wolności, znów żyje w niepewności: kara dobiegła końca, a wolności nadal nie ma.
Walentyn Wyhiwski został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB na okupowanym Krymie we wrześniu 2014 roku. Jak sam opowiadał w mediach, na półwysep zwabiła go znajoma pod pretekstem pomocy choremu krewnemu. Po zatrzymaniu przewieziono go do Moskwy, torturowano i zmuszono do podpisania zeznań, w których przyznał się do winy. Początkowo oskarżono go o posiadanie informacji poufnych, a po kilku dniach zmieniono zarzut na szpiegostwo. Rosyjski sąd skazał Ukraińca na 11 lat kolonii o zaostrzonym rygorze. Według słów Walentyna osiem lat spędził w celi jednoosobowej. Niemal przez cały czas pobytu w kolonii przebywał w izolatce karnej lub w specjalnych warunkach przetrzymywania, które niewiele się od siebie różniły. Wyrażał swoje proukraińskie poglądy, odmawiał wykonywania niektórych prac, za co nieustannie trzymano go w trudnych warunkach.
Na Walentyna Wyhiwskiego czekają w Ukrainie rodzice i syn. O jego stanie po kolejnym orzeczeniu rosyjskiego sądu, wysiłkach rodziny i nadziei na powrót – w rozmowie z jego ojcem Petrem Wyhiwskim.
W skrócie:
- 11 lat pozbawienia wolności bez zwolnienia. Kara Walentyna Wyhiwskiego dobiegła końca 17 września 2025 roku, ale zamiast powrotu do domu przeniesiono go do ośrodka tymczasowego przetrzymywania cudzoziemców w Kirowie.
- Rosyjski sąd co trzy miesiące przedłuża jego przetrzymywanie. Według słów ojca strona rosyjska tłumaczy niemożność deportacji brakiem bezpiecznego miejsca przekazania na granicy oraz brakiem ukraińskich placówek dyplomatycznych w Rosji.
- Warunki uległy poprawie, ale nie ma wolności. Walentyn przebywa w celi z dwiema innymi osobami, ma telewizor i może wychodzić na spacery, jednak pozostaje pod strażą, a na rozprawę sądową przewozi się go w kajdankach.
- Kolejne przedłużenie przetrzymywania pogorszyło jego stan psychiczny. Po orzeczeniu sądu na początku października Walentyn odczuwał niepokój. Decyzja o zwróceniu się do prasy dała mu nową nadzieję.
- Rodzina od lat domaga się jego powrotu. Rodzice zwracali się do ukraińskich i rosyjskich władz, pisali i dzwonili do kolonii. Teraz mają nadzieję, że rozgłos pomoże zintensyfikować wysiłki na rzecz jego uwolnienia.
- Uwięzienie stało się próbą dla całej rodziny. „To nie ty siedzisz – to my wszyscy siedzimy, cała rodzina” – mówi Petro Wyhiwski. Pomimo tego, co przeszedł, Walentyna podtrzymuje świadomość, że żyje, a zatem nadzieja pozostaje.
– Jak Walentyn zniósł kolejne przedłużenie przetrzymywania? Przecież kara już dawno dobiegła końca.
– Jego stan psychiczny nie jest teraz zbyt dobry, powiedzmy tak. Przecież była jakaś nadzieja, że choć coś się zmieni. Pojawiły się pewne sygnały, że być może uda nam się coś ruszyć z miejsca. A tu – znowu kolejne trzy miesiące.
Przez kilka dni był w takim stanie – nie krytycznym, ale niepokojącym dla mnie. Teraz trochę z nim porozmawialiśmy, postanowił zwrócić się do prasy. I wydaje się, że pojawiła się jakaś nadzieja. Na ile to będzie skuteczne, na jak długo – nie wiem, nie powiem. Czas pokaże. Ale zawsze jest nadzieja, że coś zmieni się na lepsze. Czekał tyle lat, a tu już ta wolność była tak blisko, a jemu jej nie dają.
– Powiedział pan, że istnieje orzeczenie rosyjskiego sądu, zgodnie z którym Walentyn musi opuścić terytorium Rosji. Jednocześnie nie pozwalają mu stamtąd wyjechać?
– Istnieje orzeczenie rosyjskiego sądu, zgodnie z którym musi on bezwzględnie opuścić Rosję, ponieważ stanowi szczególne zagrożenie dla tego kraju. A ponadto – że nie może przebywać w Rosji przez kilka lat. Jednocześnie nie pozwalają mu wyjechać z Rosji, gdzie nie ma prawa pozostać ani jednego dnia dłużej. Taka właśnie niezrozumiała, paradoksalna sytuacja.
– Proszę przypomnieć, kiedy zakończyła się kara pozbawienia wolności Walentyna?
– W zeszłym roku, 17 września. Ale zamiast odesłać go do domu, przeniesiono go do ośrodka tymczasowego przetrzymywania cudzoziemców. Nazywam to więzieniem deportacyjnym.
Tak, to już nie jest kolonia, warunki są łagodniejsze. Ale to wciąż są cele, kraty w oknach, ochrona. Kiedy wywożą go na rozprawy sądowe, to w kajdankach, pod eskortą.
Są spacery, karmią go lepiej niż w kolonii. Warunki są lepsze niż w izolatce karnej: nie zabierają już łóżka na dzień, jest telewizor. Cela nie jest jednoosobowa – przebywają w niej trzy osoby.
Mieliśmy nadzieję, że minie kilka miesięcy i wszystko się rozwiąże. Ale zaczął się już drugi rok jego pobytu. I na razie nie widać żadnych perspektyw.
– Jak strona rosyjska uzasadnia dalsze przetrzymywanie Walentyna? Kara dobiegła końca – na jakiej podstawie pozostaje za kratkami?
– Co trzy miesiące odbywa się rozprawa w sprawie przedłużenia pobytu w tym ośrodku deportacyjnym. W orzeczeniach wyjaśniają, dlaczego go nie deportują.
Powołują się na to, że na granicy nie ma bezpiecznego miejsca, w którym można by go przekazać stronie ukraińskiej. Że w Rosji nie ma konsulatu ani ambasady Ukrainy, więc nie mają możliwości przeprowadzenia tego przekazania.
Chociaż widzimy, że wymienia się jeńców, a osoby cywilne również odsyła się do domu. Jednak wyjaśniają to właśnie w ten sposób.
– Ostatnia rozprawa odbyła się 9 października. Co na niej postanowiono? Czy Walentyn miał możliwość zabrania głosu? Czy uczestniczył w niej adwokat?
– Tak, 9 października. Walentyn wyraził swoją opinię. Jednak te decyzje są z reguły standardowe. Od pierwszej rozprawy sądowej aż po ostatnią sformułowania są identyczne – zmieniają się jedynie daty pod podpisami. Uzasadnienie, dlaczego go nie wypuszczają, już podałem.
Początkowo adwokat brał udział w tych sprawach. Jednak jego opinia nikogo tam nie interesuje, nic nie może zdziałać. Moim zdaniem istnieją jakieś standardowe wytyczne – i mamy taki wynik.
– Postanowiliście ponownie zwrócić się do dziennikarzy. Na co liczycie?
– Chcielibyśmy nieco zmobilizować nasze władze [ukraińskie – red.] do bardziej intensywnych działań. Rozumiem, że trwa wojna i że władze mają dużo pracy. Ale mimo to wiele osób przebywa w takich warunkach, że dzieci już dorosły, a nic się nie zmieniło.
– Przez te lata zwracaliście się do wielu instytucji. Co robiła rodzina, aby doprowadzić do powrotu Walentyna?
– Robimy wszystko, co się da. Ostatnio nieco ucichliśmy. A wcześniej co dwa-trzy miesiące – wszelkiego rodzaju apele. Wszystko, co tylko można było zrobić. Pisaliśmy do wszystkich organów władzy – zarówno ukraińskich, jak i rosyjskich. Otrzymywaliśmy odpowiedzi.
Dzwoniliśmy do kolonii, pisaliśmy, pisaliśmy do wszystkich. Mamy mnóstwo wszelkiego rodzaju zdawkowych odpowiedzi od organów władzy – zarówno ukraińskich, jak i rosyjskich. Robiliśmy to wszystko. I nie tylko my – prawdopodobnie wszyscy, którzy znaleźli się w podobnej sytuacji. Trzymają go już od dawna. Jak długo jeszcze – nie wiadomo.
– To ciężka próba dla całej waszej rodziny…
– Powiedziałem kiedyś do Walentyna: „To nie ty siedzisz – to my wszyscy siedzimy, cała rodzina”. To prawda. Bo to taki straszny ból duszy…
– Mimo wszystko on się trzyma. Co wam mówi?
– Jego kuzyn Jan Damański, również etniczny Polak, zginął w 2014 roku pod Sawur-Mohyłą. Kiedyś korespondowaliśmy z Walentynem, a on wtedy powiedział: „Moja sytuacja jest oczywiście lepsza, znacznie lepsza niż Jana. Bo Jan zginął, a ja wciąż żyję”.
Autorka: Switłana Miałyk
