W nocy z 6 na 7 października 2026 roku, w 74. urodziny Władimira Putina, Rosja wysłała nad Ukrainę 70 rakiet i 130 dronów i zabiła co najmniej 19 osób, w tym czworo dzieci w Pryłukach. Czy termin wybrano z myślą o jubilacie, tego dziś nie da się udowodnić. Da się natomiast pokazać, dlaczego system, w którym taki gest jest czytelny, nie ma powodu kończyć wojny.
Krótko
- Co najmniej 19 zabitych i 74 rannych. Najcięższy bilans w Pryłukach: 13 zabitych, w tym czworo dzieci. Jednym z głównych celów była energetyka.
- Annę Politkowską zabito w urodziny Putina, Borysa Niemcowa w dniu pierwszych obchodów święta Sił Operacji Specjalnych, a inwazja z 2022 roku ruszyła nazajutrz po rosyjskim święcie wojska.
- Termin ataku to symboliczny prezent dla Putina.
- Wojna daje reżimowi wrogów, uzasadnienie represji i legitymację. Apele o kompromis jej nie zakończą. Zakończy ją dopiero utrata środków.
Dwieście celów, 18 trafień, 19 zabitych
Atak trwał od wieczora 6 października do rana. Siły Powietrzne Ukrainy odnotowały 130 bezzałogowców (Shahedy, Geranie, Gerbery, wabiki typu Parodia), w tym 46 odrzutowych. Do tego pociski manewrujące Ch-101, Kalibr i Iskander-K, odpalane z kierunków obwodu wołogodzkiego, kurskiego i Morza Kaspijskiego, balistyczne Iskander-M i KN-23 oraz szybkie Cyrkony i Oniksy. Łączną liczbę 70 rakiet podał prezydent Wołodymyr Zełenski. Siły Powietrzne nie opublikowały pełnego rozbicia według typów, więc traktuję tę liczbę jako oficjalną deklarację, a nie zweryfikowane zestawienie.
Obrona powietrzna zestrzeliła lub obezwładniła 161 celów: 117 dronów i 44 pociski (Siły Powietrzne, dane na 9:00). Trafienia potwierdzono w 18 lokalizacjach. Najwięcej ludzi zginęło w Pryłukach w obwodzie czernihowskim, gdzie pocisk trafił w pięciopiętrowy blok mieszkalny. Według prokuratury obwodowej zginęło tam 13 osób, w tym czworo dzieci, a 50 zostało rannych, w tym siedmioro dzieci. W Kijowie, atakowanym m.in. pociskami balistycznymi, w rejonie darnyckim po pożarze kompleksu garaży znaleziono ciała dwóch osób. Po dwie ofiary śmiertelne odnotowano w Krzemieńczuku i Ołeksandrii. Bilans na 13:25 to co najmniej 19 zabitych i 74 rannych. To suma potwierdzonych danych regionalnych, a nie pełny bilans ogólnokrajowy, i może jeszcze wzrosnąć.
Drugim kierunkiem była energetyka. Ukrenergo informowało o nowych wyłączeniach w obwodach połtawskim, czernihowskim, charkowskim, winnickim i chersońskim. Twierdzenie jednej strony: rosyjskie Ministerstwo Obrony utrzymuje, że uderzało w przemysł zbrojeniowy oraz obiekty portowe i remontowe. Trafiony blok w Pryłukach i około 430 uszkodzonych mieszkań w Krzemieńczuku to inny opis tej samej nocy.
Sprawdźmy kalendarz
Przed każdym ukraińskim świętem pytamy, czym Rosja je „uczci”. Proponuję odwrócić to pytanie: nie którą ukraińską datę Moskwa chce zepsuć, tylko którą własną chce uświetnić. Sprawdźmy kilka.
Przypomnijmy:7 października 2006 roku w windzie swojego moskiewskiego bloku zastrzelono Annę Politkowską, dziennikarkę Nowej Gaziety, która latami dokumentowała zbrodnie drugiej wojny czeczeńskiej. Tego dnia Putin kończył 54 lata. W 2014 roku sąd skazał zabójcę, trzech innych Czeczenów i byłego moskiewskiego policjanta. Zleceniodawcy nie ustalono.
Z kolei 27 lutego 2015 roku na Wielkim Moskworieckim Moście, kilkaset metrów od Kremla, zastrzelono Borysa Niemcowa. Dzień wcześniej Putin podpisał dekret nr 103, ustanawiający 27 lutego Dniem Sił Operacji Specjalnych. Rosyjskie media od pierwszego dnia łączyły je z „grzecznymi ludźmi”, czyli żołnierzami bez znaków rozpoznawczych, którzy zajmowali Krym. Z czasem przylgnęła do niego nieoficjalna nazwa „dzień grzecznych ludzi”. Niemcow zginął więc w dniu pierwszych obchodów. W 2017 roku sąd skazał pięciu Czeczenów, w tym bezpośredniego zabójcę. Kto zlecił zabójstwo, tego rosyjski wymiar sprawiedliwości nie ustalił.
Nad ranem 24 lutego 2022 roku ruszyła pełnoskalowa inwazja. Było to nazajutrz po 23 lutego, dawnym Dniu Armii Radzieckiej, obchodzonym dziś w Rosji jako Dzień Obrońcy Ojczyzny.
Wreszcie 7 października 2026 roku: 70 rakiet w 74. urodziny Putina, dokładnie w dwudziestą rocznicę śmierci Politkowskiej.
Zbieżność dat to jeszcze nie dowód intencji
Tu jednak muszę osłabić własną tezę. Rosyjski kalendarz jest gęsto zapisany świętami wojskowymi i dniami „chwały oręża”. Prawie każda data coś w nim upamiętnia, a dopasowanie wydarzeń do kalendarza po fakcie przychodzi łatwo. Nie znam żadnego dokumentu ani wiarygodnego przecieku, który potwierdzałby, że uderzenie z 6 na 7 października zaplanowano na urodziny Putina. Dane Sił Powietrznych pokazują dużą koncentrację środków rakietowych. Taka koncentracja poprzedza jednak każde zmasowane uderzenie, a o terminie decydują też czynniki czysto wojskowe, od stanu zapasów po rozpoznanie celów.
Hipoteza robocza brzmi więc ostrożniej. Rosja nie ma arsenałów, które pozwalałyby jej codziennie odpalać dziesiątki rakiet, więc gromadzi je na duże uderzenia. A skoro zapas i tak trzeba w jakiejś chwili wystrzelić, data ważna dla władzy jest dla planistów naturalnym wyborem. To moja hipoteza, nie ustalenie.
Ważniejsze jest co innego. Nawet jeśli nikt w sztabie nie zakreślił 7 października na czerwono, w Rosji wszyscy rozumieją, co taki gest by znaczył. Symbolika nie potrzebuje rozkazu, wystarczy, że jest czytelna. W tej logice przemoc nie służy wyłącznie niszczeniu Ukrainy. Działa też jako wewnętrzny rytuał systemu: potwierdza, że władza nadal może zabijać, kiedy chce i kogo chce, a śmierć przeciwnika może uchodzić za „prezent” dla przywódcy. To ocena, ale oparta na powtarzalnym wzorze, nie na jednym incydencie.
Ta władza urodziła się na wojnie
Fakt: Putin stanął na czele rządu w sierpniu 1999 roku, 1 października wojska federalne weszły do Czeczenii, a w marcu 2000 roku wygrał wybory prezydenckie. Ocena: druga wojna czeczeńska była dla ludzi wywodzących się ze służb tym, czym dziś jest wojna z Ukrainą, czyli narzędziem budowy dyktatury. Pozwalała wzmacniać aparat siłowy i uciszać tych, którzy się nie zgadzali. Politkowska opisywała właśnie ten mechanizm, zanim zginęła.
Dlatego pytanie, które od lat zadają zachodni politycy, czyli co musiałoby się stać, żeby Putin zakończył wojnę, jest postawione na głowie. Właściwe brzmi: po co miałby ją kończyć?
Wojna daje reżimowi stan permanentnego zagrożenia, w którym każda represja ma gotowe uzasadnienie. Daje mu wroga wewnętrznego, bo przeciwnik polityczny łatwo staje się „zdrajcą” albo „agentem zagranicznym”. Umacnia pozycję i zasoby aparatu siłowego, z którego wywodzi się sam Putin. Trzyma społeczeństwo w trybie mobilizacji, w którym przemoc powszednieje. Wreszcie pozwala przedstawiać władzę jednego człowieka jako dziejową konieczność, bo w czasie wojny dowódcy się nie zmienia.
Pokój nie dałby Kremlowi żadnej z tych rzeczy. Przyniósłby za to pytania o sens strat, o koszty i o to, kto odpowiada za ruinę. Dlatego w tej logice zakończenie wojny jest dla reżimu ryzykiem, a nie nagrodą. Wojna nie jest kosztem utrzymania władzy, tylko jej paliwem.
To samo dotyczy kadr. Przez ponad ćwierć wieku system awansował ludzi, dla których przemoc jest zwykłym narzędziem pracy. Nie muszę wchodzić w psychologię rosyjskich elit, żeby stwierdzić rzecz prostszą: w tym środowisku zabijanie nie obciąża reputacji. Jest walutą lojalności.
Społeczeństwo: nie widzieć albo się cieszyć
Reżim stoi nie tylko na aparacie przemocy, ale i na przyzwoleniu. Widzę dwie jego formy. Pierwsza to wybiórcza ślepota: wielu Rosjan nie chce widzieć przemocy, bo widzenie mogłoby kosztować. Obojętność jest tu ceną za względny spokój. Druga forma jest groźniejsza. Część społeczeństwa akceptuje agresję wobec Ukrainy jako rekompensatę za własne zniewolenie. Żyje się źle, władza nikogo nie pyta o zdanie, ale przynajmniej giną ci, którzy „nie zgodzili się” z przywódcą. I to jeszcze w jego urodziny.
To diagnoza uogólniająca i tak trzeba ją traktować. Nie obejmuje tych, którzy za sprzeciw trafili do kolonii karnych, ani tych, którzy wyjechali. Nie podpieram jej sondażami, bo badania opinii w państwie wojennej cenzury mówią o rzeczywistych postawach niewiele. Opisuje mechanizm, a nie każdego obywatela. Bez tego mechanizmu, czyli biernego przyzwolenia, wojny tej skali nie dałoby się jednak prowadzić od ponad czterech i pół roku.
Rozmowy to nie gotowość do pokoju
Jeśli wojna jest źródłem siły reżimu, to strategia oparta na apelach o kompromis zakłada coś, czego nie ma: że Kreml chce z tej wojny wyjść. Sama możliwość rozmów nie oznacza gotowości do jej zakończenia. Dla Moskwy rozmowy bywają narzędziem tak samo jak rakiety, sposobem na zyskanie czasu i rozładowanie presji.
Zostaje droga trudniejsza: odbieranie Rosji środków, którymi tę wojnę prowadzi. Jednym elementem są ukraińskie uderzenia dalekiego zasięgu w rosyjską gospodarkę. Im będą skuteczniejsze, tym szybciej państwo rosyjskie zacznie grzęznąć w kryzysie ekonomicznym, politycznym i społecznym. Drugim elementem jest obrona. Noc z 6 na 7 października pokazała to bez retuszu. Największym problemem pozostaje komponent balistyczny, a prezydent Zełenski znów upominał się o kolejne zestawy i pociski Patriot. Każdy nieprzechwycony pocisk to potencjalnie kolejne Pryłuki.
To nie może być wyłącznie zadanie Sił Zbrojnych Ukrainy. Sojusznicy, którzy pomagają dziś połowicznie, i tak wyciągną wnioski. Pytanie tylko, czy z cudzego doświadczenia, czy z własnego wstrząsu. Ukraina tę lekcję już przerobiła: kto w obliczu narastającego zagrożenia liczy na porozumienie z agresorem, najpierw dostaje cios, a dopiero potem uczy się, jak postępować. Lepiej nie powtarzać jej na własnym terytorium.
Lekcja z 7 października
Czy ktoś w rosyjskim sztabie myślał o urodzinach Putina, może się nigdy nie dowiemy. Do zrozumienia, jak działa ten system, nie jest nam to jednak potrzebne. Wystarczy kalendarz z ostatnich dwudziestu lat i bilans z Pryłuk. Reżim, który z wojny czerpie siłę, nie porzuci jej dlatego, że ktoś go o to poprosi.
Taką wojnę kończy brak środków, nie dobra wola.
Autor: Artur Żak
Oficjalne źródła rosyjskie i białoruskie przytoczone w niniejszym tekście służą wyłącznie celom informacyjnym. Treści pochodzące z tych źródeł mogą stanowić dezinformację lub propagandę.
