Rosyjskie służby specjalne aktywnie stosują metody hybrydowe przeciwko ukraińskim migrantom wojennym. Działają z wyjątkowym cynizmem, często obierając za cel swoich destrukcyjnych działań nastolatków z ukraińskimi paszportami. Wiele ze swoich pułapek wypróbowały już w poprzednich latach w samej Ukrainie.
W skrócie:
- Młodzież – cel werbunku. Rosyjskie służby specjalne wykorzystują trudności finansowe, zagubienie i brak wsparcia u nastolatków, zwłaszcza Ukraińców zmuszonych do emigracji.
- Pułapka łatwego zarobku. Za pośrednictwem mediów społecznościowych, w szczególności Telegrama, werbownicy oferują pieniądze za rzekomo proste zadania, obiecują anonimowość i przekonują, że nie będzie żadnych poważnych konsekwencji.
- Od napisów na pomnikach po akcje dywersyjne. Młodzi ludzie mogą być angażowani w prowokacje, podpalenia, obserwację obiektów wojskowych i inne niebezpieczne działania.
- Celem jest podważenie zaufania do Ukraińców i osłabienie poparcia dla Ukrainy na świecie. Chodzi o to, jak prowokacje pod ukraińskimi hasłami mogą być wykorzystywane do podsycania wrogości w krajach, które udzieliły schronienia Ukraińcom.
- Ochrona zaczyna się od zaufania i świadomości. Ważne jest wspieranie rodzin i nauczycieli, przystępne wyjaśnianie zagrożeń oraz informowanie o legalnych możliwościach dorobienia i o tym, jak zwrócić się do organów ścigania w razie prób werbunku.
W ostatnich dniach polskie organy ścigania zatrzymały siedemnastolatka z ukraińskim paszportem, któremu zarzuca się umieszczenie napisów „Slawa UPA” na pomnikach w Gdańsku i Gdyni. Do tej prowokacji doszło w przeddzień Narodowego Święta Niepodległości, a po 11 listopada napis „Slava UPA” pojawił się na Grobie Nieznanego Żołnierza i Pomniku Bohaterów Getta w centrum stolicy Polski. Zwróćmy uwagę, że napisy te różnią się pisownią, a zatem z dużym prawdopodobieństwem wykonały je różne osoby.
Te wizualne prowokacje stały się jaskrawym przykładem tego, jak rosyjskie służby specjalne w krajach UE starają się wykorzystać migrantów wojennych z Ukrainy do destabilizacji sytuacji wewnętrznej w państwach, które udzieliły im tymczasowego schronienia. Kreml nie próbuje „sprzedawać” miłości i szacunku do Putina, lecz stara się podkopać zaufanie do Ukraińców. Właśnie dlatego priorytetem rosyjskich czekistów jest destabilizacja sytuacji w krajach Europy Środkowej i krajach bałtyckich, które udzieliły schronienia znacznej liczbie obywateli Ukrainy. W polu widzenia rosyjskiej FSB i białoruskiego KGB znajdują się również białoruscy emigranci, zmuszeni do opuszczenia swojego kraju po masowych protestach w 2020 roku.
Wiele osób pamięta, jak dobre 10 lat temu na obszarze postsowieckim w mediach społecznościowych rozprzestrzeniała się gra „Niebieski wieloryb”, w ramach której w przestępczy sposób destabilizowano psychikę nastolatków. Z dużym prawdopodobieństwem można przypuszczać, że w ten sposób rosyjscy czekiści prowadzili eksperymenty z kontrolowaniem świadomości młodych ludzi, a ofiarą tych prób padło niejedno dziecko. Tego rodzaju „romantyka świata przestępczego” jest powszechna w Rosji i celowo szerzona na obszarach Europy, gdzie używa się języka rosyjskiego. Jest ona, nawiasem mówiąc, jednym z ważnych narzędzi wkupywania się w zaufanie nastolatków.
Chociaż ukraińskie służby specjalne nieustannie ostrzegają przed podstępnymi działaniami Rosjan, ci nadal stosują cyniczne techniki wywierania wpływu. Kreml i jego poplecznicy zręcznie wykorzystują wrażliwość młodych ludzi, dla których agresja Rosji stała się głównym życiowym wyzwaniem. Z powodu utraty lub osłabienia kontroli rodzicielskiej, pobytu w obcym kraju, ubóstwa lub problemów związanych z dorastaniem młodzi Ukraińcy stają się łatwym łupem dla zręcznych manipulatorów. Na ukraińskim zapleczu prosi się ich o sfotografowanie obiektu wojskowego, podpalenie samochodu Sił Obronnych Ukrainy lub szafy przekaźnikowej na kolei. Tych, którzy zasłużyli na zaufanie, można wykorzystać nawet do zamachów na żołnierzy lub zakładania skrytek. Na młodych ludzi kręcących się po mieście zwraca się mniejszą uwagę, a według werbowników odpowiedzialność może być minimalna nawet w razie zatrzymania.
Arsenał sposobów wykorzystywania oczekiwań młodych ludzi jest, jak zwykle, szeroki. Wielu rosyjskich werbowników dysponuje całym repertuarem ról, w które wcielają się podczas „urabiania klienta”. Jeśli dodać do tego, że dzięki nowoczesnym technologiom można otrzymać wynagrodzenie w kryptowalucie (zupełnie tak jak w przypadku dorosłych), staje się jasne, że pokusa będzie bardzo silna. Jednocześnie wielu nastolatków szczerze pragnie pomóc rodzicom w trudnych warunkach przymusowej emigracji lub życia w surowych realiach stanu wojennego. Dlatego rosyjskie służby specjalne umiejętnie wykorzystują różne środki – od gry na uczuciach patriotycznych po cyniczny szantaż – by osłabić zaplecze Ukrainy i zdestabilizować sytuację w państwach sprzymierzonych z Ukrainą.
Tradycyjnym miejscem polowania na młode dusze jest aplikacja Telegram, z której korzystanie czasami wydaje się oznaką przynależności do postsowieckiej społeczności. Ten fałszywy wirtualny internacjonalizm jest aktywnie wykorzystywany do własnych celów przez rosyjskie służby specjalne. Oferując zarobek przedstawiany jako wyjątkowo łatwy oraz pozorną anonimowość, funkcjonariusze rosyjskich służb specjalnych zyskują szerokie możliwości realizacji swoich podstępnych planów.
Co można zaproponować w tej sytuacji nastolatkom i ich rodzicom, niezależnie od miejsca ich pobytu? Warto, by rodzice i bliscy stale przypominali o zagrożeniach związanych z „ofertami, które trudno odrzucić”, w miarę możliwości we współpracy z nauczycielami. Zarówno państwo ukraińskie, jak i organizacje Ukraińców za granicą powinny skupić się na tworzeniu ofert pracy na godziny dla nieletnich oraz opracowywaniu specjalnych zestawów FAQ (zestaw FAQ – to uporządkowany wykaz często zadawanych pytań oraz gotowych, wyczerpujących odpowiedzi na nie, poświęcony określonemu tematowi, produktowi lub usłudze) o istniejących zagrożeniach oraz udostępnianiu tych zestawów na Instagramie i TikToku. Najważniejsze wydaje się jednak wyjaśnienie, że zwrócenie się do organów ścigania w Ukrainie lub poza jej granicami – w zależności od miejsca zamieszkania – nie jest czynem haniebnym ani przejawem tchórzostwa.
Autorka: Switłana Miałyk








