Elwira Nabiullina wróciła, a wraz z nią jej głos

Prezes Banku Rosji Elwira Nabiullina pojawiła się publicznie po tajemniczym zniknięciu i od razu przyniosła wiadomości, które nie ucieszyły biznesu: obecnie nie ma powodów do radykalnego obniżenia stopy kluczowej, a co więcej, wzrost wydatków budżetowych na wojnę może w przyszłości doprowadzić do jej podwyższenia. Swoją nieobecność w przestrzeni publicznej najważniejsza bankierka Rosji wyjaśniła „utratą głosu z powodu przeziębienia”.

W skrócie:

• Prezes Banku Rosji wyjaśniła swoją nieobecność w przestrzeni publicznej przeziębieniem i utratą głosu.
• Nagłe zniknięcie Nabiulliny wywołało lawinę plotek o jej sporach z Władimirem Putinem i możliwej dymisji. Do uspokajania sytuacji musiał włączyć się osobiście Dmitrij Pieskow.
• Mimo presji ze strony biznesu i opinii publicznej Bank Centralny nie spieszy się z obniżeniem stopy kluczowej.

Skąd ta panika?

Przez ponad dwa tygodnie szefowa Banku Rosji nie pojawiała się publicznie. Najpierw Nabiullina w ciągu niespełna doby odwołała swoje wystąpienie na Petersburskim Międzynarodowym Forum Gospodarczym. Wcześniej tylko raz nie uczestniczyła w PMEF – w 2020 roku, kiedy forum odwołano z powodu pandemii COVID-19. Następnie nie było jej na konferencji „Rosyjski rynek akcji”, w której Nabiullina regularnie brała udział od 2023 roku.

Nieobecność prezes Banku Centralnego na dwóch znaczących wydarzeniach wywołała wiele plotek i teorii spiskowych, łącznie z twierdzeniami, że rzekomo straciła przychylność Władimira Putina i została już odwołana ze stanowiska.

Opinię publiczną, zarówno rosyjską, jak i międzynarodową, musiał uspokajać osobiście rzecznik Putina Dmitrij Pieskow:

Ludzie czasami chorują, nie ma w tym nic nadzwyczajnego. Nie powinno to być pretekstem do, wiecie, jakichś teorii spiskowych.

Nic więc dziwnego, że posiedzenie Rady Dyrektorów Banku Rosji 19 czerwca przyciągało szczególną uwagę – nie tyle ze względu na decyzje dotyczące stopy kluczowej, ile z powodu pytania, czy Nabiullina w ogóle się na nim pojawi. Nie tylko się pojawiła, lecz także wzięła udział w konferencji prasowej po posiedzeniu władz banku. Podczas konferencji szefowa Banku Centralnego potwierdziła, że rzeczywiście była chora, „straciła głos” i podziękowała wszystkim, którzy „szczerze martwili się o jej zdrowie”.

Elwira Nabiullina kieruje Bankiem Rosji dłużej niż którykolwiek z jej poprzedników – prawie 13 lat.

Do Banku Centralnego trafiła w 2013 roku ze stanowiska doradcy Władimira Putina ds. gospodarczych. Wcześniej zdążyła pełnić funkcję ministra rozwoju gospodarczego oraz prezesa Centrum Rozwoju Strategicznego.

W kwietniu 2022 roku Duma Państwowa zatwierdziła kandydaturę Nabiulliny na stanowisko prezesa Banku Rosji na kolejne pięć lat. Jej trzecia kadencja kończy się w czerwcu 2027 r. i zgodnie z prawem nie może ona zostać ponownie powołana, choć wielu w Rosji twierdzi, że decyzja ta będzie zależała osobiście od Władimira Putina i że w razie potrzeby prawo zostanie zmienione.

Od czasu do czasu w mediach pojawiają się informacje, że Nabiullina prosi o dymisję, a Putin takie prośby odrzuca. Agencja Bloomberg pisała na przykład, że Nabiullina chciała odejść zaraz po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku, ale nie pozwolono jej na to. Co więcej, jej kandydaturę zatwierdzono na kolejne pięć lat dosłownie kilka miesięcy po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Zwracając się do pracowników Banku Centralnego w pierwszych dniach pełnoskalowej wojny, Nabiullina oświadczyła:

Uważam za swój osobisty cel dopilnowanie, by ludzie i firmy przeszli przez ten okres z jak najmniejszymi stratami.

Przez długi czas udawało jej się chronić rosyjską gospodarkę przed załamaniem, choć decyzje Banku Centralnego często nie spotykają się ze zrozumieniem biznesu. W ostatnim roku konflikt coraz częściej przenosi się do sfery publicznej: przedsiębiorcy domagają się obniżenia stopy kluczowej, eksporterzy żądają osłabienia kursu rosyjskiego rubla, ale Bank Centralny, mimo presji opinii publicznej, za główny punkt odniesienia wciąż uznaje wskaźniki inflacji i na razie nie zamierza łagodzić polityki pieniężno-kredytowej.

Dla samej Nabiullinej „czas wojny” rozpoczął się w 2014 roku. W obliczu załamania światowych cen ropy Rosja stanęła wobec zachodnich sankcji nałożonych za aneksję Krymu. Dzięki twardym środkom monetarnym Bankowi Centralnemu udało się ustabilizować system finansowy, ukrócić spekulacje na rynku walutowym i w rezultacie zapobiec poważnemu kryzysowi finansowemu.

Po zablokowaniu w 2014 roku kart Visa i MasterCard dla Rosjan Bank Rosji zaczął budować własną infrastrukturę rozliczeniowo-płatniczą, która mogłaby działać autonomicznie i nie zależeć od decyzji Zachodu. Uruchomiono „rosyjski SWIFT” – System Przekazywania Komunikatów Finansowych, uruchomiono Narodowy System Kart Płatniczych, a obsługę międzynarodowych kart wydanych przez rosyjskie banki przeniesiono pod rosyjską jurysdykcję. Dzięki tym działaniom w 2022 roku udało się uniknąć w Rosji załamania płatności bezgotówkowych.

Mimo że obecnie na Zachodzie zamrożonych jest ponad 300 mld dolarów rosyjskich aktywów, kwota ta mogłaby być znacznie wyższa, gdyby od 2014 roku Bank Centralny nie zaczął przyspieszać inwestycji w aktywa, których nie można zablokować: złoto, juany i gotówkę w walutach obcych. W rezultacie powstały rezerwy alternatywne, które pomogły zmniejszyć podatność rosyjskiego systemu finansowego po wprowadzeniu sankcji.

W listopadzie 2023 roku amerykański magazyn Politico docenił zasługi Elwiry Nabiulliny w osłabianiu zachodniej presji sankcyjnej. Szefowa Banku Centralnego zwyciężyła w kategorii Disruptor, czyli „burzycielka”. Magazyn nazywa Nabiullinę główną technokratką, a także podkreśla, że „agresywna polityka pieniężno-kredytowa Nabiulliny wielokrotnie ratowała rosyjskiego rubla i utrzymywała gospodarkę Rosji na powierzchni”.

Do posiedzenia władz 19 czerwca rosyjski Bank Centralny przystępował ze stopą kluczową na poziomie 14,5%. Najbardziej pesymistyczne prognozy przewidywały spadek do 14%, optymiści liczyli na 13% i dalsze obniżenie stopy do końca roku do wartości jednocyfrowych. Oczekiwania podsycało nagłe zniknięcie Elwiry Nabiulliny z przestrzeni publicznej.

Ostatecznie Bank Rosji obniżył stopę, ale tylko o symboliczne 25 punktów bazowych – do 14,25%. Później, podczas konferencji prasowej, Nabiullina przyznała, że jedną z rozważanych propozycji było utrzymanie stopy na dotychczasowym poziomie ze względu na ryzyka wewnętrzne i zewnętrzne. Ostrzegła, że dalsze obniżki stoją pod znakiem zapytania z powodu stymulacyjnej polityki budżetowej w najbliższych trzech latach, mówiąc prościej – rosnących wydatków wojskowych. Jeśli zaś strukturalny deficyt budżetu będzie narastał, Bank Centralny nie wyklucza zaostrzenia polityki pieniężno-kredytowej, czyli podwyżki stopy.

Rosyjski rynek negatywnie zareagował na tę decyzję Banku Centralnego: indeks Moskiewskiej Giełdy zbliżył się do poziomu 2400 punktów, najniższego od końca 2024 roku.

Prezes Rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców Aleksandr Szochin, komentując decyzję Banku Centralnego, przypomniał anegdotę o podatkach w dawnej Rusi:

Jest taka anegdota o tym, jak podatek pobierał książę Igor albo książę Światosław, albo Włodzimierz… Jeśli chłopi i wieśniacy płakali, kiedy ściągano z nich dodatkową daninę, podatek podnoszono. Kiedy zaczynali się śmiać, przestawano podnosić podatki.

Jego zdaniem reakcja rosyjskiego biznesu na działania Banku Centralnego wkrótce zmieni się z gniewu w śmiech. Wcześniej wzywał Bank Centralny do obniżenia stopy co najmniej do 13,5%, aby gospodarka nie zamarła.

Autor: Olga Siemaszko

Oficjalne źródła rosyjskie i białoruskie przytoczone w niniejszym tekście służą wyłącznie celom informacyjnym. Treści pochodzące z tych źródeł mogą stanowić dezinformację lub propagandę.