Ukraina – Węgry: otwarta przestrzeń do dialogu

czyli jak budować relacje z nowo wybranym rządem Pétera Magyara w celu ustanowienia jakościowo nowych stosunków międzypaństwowych

Po 16 latach nieprzerwanych rządów partii Fidesz i jej prokremlowskiego przywódcy Viktora Orbána na Węgrzech wreszcie doszło do zmiany władzy. Nowo wybrani posłowie złożyli przysięgę 9 maja, a lider konserwatywnej siły politycznej Partia Szacunku i Wolności (Tisztelet és Szabadság Párt, TISZA), Péter Magyar, oficjalnie objął stanowisko premiera Węgier.

Kwietniowe wybory parlamentarne pokazały, że społeczeństwo węgierskie jest zmęczone wieloletnim populizmem politycznym Viktora Orbána oraz długotrwałą stagnacją gospodarczą kraju i postawiło na nową siłę polityczną, z którą wiąże uzasadnione nadzieje na szeroko zakrojone pozytywne zmiany wewnętrzne.

W skrócie:

• W komunikacji z rządem węgierskim należy unikać gwałtownych ruchów, wykazywać się delikatnością, ale jednocześnie nie zapominać o własnym interesie narodowym.
• Ukraina – zarówno na poziomie organów władzy państwowej i instytucji dyplomatycznych, jak i na poziomie społeczeństwa obywatelskiego – powinna aktywnie angażować się w kształtowanie pozytywnego wizerunku współczesnego państwa europejskiego i wiarygodnego partnera dla Węgier.
• Sukces inicjatyw transgranicznych pozbawia radykalne siły na Węgrzech możliwości manipulowania historycznymi obrazami, zastępując je codziennym doświadczeniem wzajemnie korzystnego współistnienia i wspólnych interesów gospodarczych.

Ukraina również żyje oczekiwaniem na zmiany w polityce zagranicznej oficjalnego Budapesztu, odejście od konfrontacji i nieprzyjaznych kroków ze strony sąsiada. Nie należy jednak siedzieć i czekać na pozytywne zmiany nad Dunajem, wycofując się z opracowywania i przedstawiania własnych propozycji rozwoju dobrosąsiedzkich stosunków. Mając to na uwadze, poprosiliśmy ekspertów, którzy od dawna śledzą stosunki ukraińsko-węgierskie, o udzielenie odpowiedzi na nasze pytania:

1. Jak według Państwa będzie wyglądał dalszy rozwój stosunków ukraińsko-węgierskich po zmianie władzy w Budapeszcie i czy nowy rząd Węgier zrezygnuje z błędnych stereotypów dotyczących postrzegania Ukrainy, które istnieją w węgierskim społeczeństwie?
2. Jakie powinny być propozycje Ukrainy w celu nawiązania jakościowo nowych stosunków dobrosąsiedzkich w sferze bezpieczeństwa, gospodarki i pomocy humanitarnej?
3. Jaka jest rola współpracy transgranicznej w umacnianiu dobrych stosunków sąsiedzkich?

docent w Katedrze Politologii i Administracji Publicznej Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego:

Stosunki ukraińsko-węgierskie bez wątpienia wymagają resetu. Dojście do władzy na Węgrzech nowego rządu pod przewodnictwem Pétera Magyara otwiera okno możliwości dla takiego resetu. Odzyskując równowagę po 16 latach rządów Viktora Orbána, Budapeszt wykazuje chęć powrotu do ogólnoeuropejskiego kursu i konstruktywnego dialogu z Kijowem. Świadczą o tym pierwsze kroki Węgier w tym kierunku – zarówno symboliczne, jak uznanie Ukrainy za ofiarę agresji oraz publiczne poparcie dla jej integralności terytorialnej i suwerenności, jak i realne, w tym odblokowanie unijnej pomocy makrofinansowej dla Ukrainy. Kroki te sygnalizują przejście od polityki weta, ultimatum i szantażu, konsekwentnie stosowanej przez poprzedni rząd, do dialogu i potencjalnego partnerstwa, choćby nadmiernie pragmatycznego, a nawet twardego.

Mimo że stosunki ukraińsko-węgierskie stają się bardziej wyważone i dyplomatyczne, nowy rząd nie planuje natychmiastowej rezygnacji z ochrony interesów narodowych w takim kształcie, w jakim rozumie je węgierskie społeczeństwo. I właśnie tutaj kwestia przełamania stereotypów wykształconych przez poprzednią władzę jeszcze przez długi czas pozostanie najtrudniejszym wyzwaniem. Pomimo zmiany przywódcy nowy rząd będzie musiał uwzględniać nastroje elektoratu ukształtowane przez lata propagandy. Właśnie z tego powodu Péter Magyar będzie nadal wykorzystywał kwestię praw mniejszości – postawił już Ukrainie warunki dotyczące rozszerzenia praw społeczności węgierskiej, które w rzeczywistości powielają wcześniejsze żądania Viktora Orbána – a także temat integracji Ukrainy z Unią Europejską. Świadczy to o tym, że ochrona Węgrów oraz etapy przystąpienia Ukrainy do UE pozostają kluczowe dla wewnętrznej legitymizacji nowego rządu.

Z drugiej strony równolegle rozwija się proces transformacji przestrzeni informacyjnej, którego głównym celem jest demontaż machiny propagandowej Viktora Orbána. Od skuteczności tego procesu zależeć będą zmiany w postrzeganiu Ukrainy przez społeczeństwo węgierskie oraz poprawa stosunków ukraińsko-węgierskich na poziomie instytucjonalnym. Trzeba jednak ponownie podkreślić, że mowa tu o perspektywie długoterminowej.

Budując relacje z nowym rządem Węgier, władze Ukrainy powinny przedstawiać realistyczne propozycje, które skutecznie przyczynią się do złagodzenia napięć z poprzednich lat. W sferze bezpieczeństwa, biorąc pod uwagę powściągliwość Pétera Magyara w sprawie bezpośrednich dostaw broni dla Ukrainy, na początek można byłoby określić mechanizmy współpracy w dziedzinie cyberbezpieczeństwa i ochrony infrastruktury krytycznej. W sferze gospodarczej aktualna byłaby propozycja tworzenia wspólnych przedsiębiorstw w regionach zwartego zamieszkania Węgrów. Można również zainicjować ożywienie prac międzyrządowej ukraińsko-węgierskiej komisji ds. współpracy gospodarczej. W sferze humanitarnej warto byłoby zainicjować tworzenie wspólnych ośrodków edukacyjnych na Zakarpaciu, w których nauczanie prowadzono by w obu językach. Rozwiązałoby to problem oskarżeń o dyskryminację i sprzyjałoby integracji społeczności węgierskiej ze społeczeństwem ukraińskim. Ponadto, biorąc pod uwagę rozpoczęty przez rząd Pétera Magyara kurs na walkę z propagandą i jej skutkami, przydatna byłaby również idea wspólnych projektów medialnych służących obalaniu stereotypów narzuconych przez poprzedni reżim oraz przekazywaniu węgierskiemu społeczeństwu prawdziwych informacji o wojnie.

Tak czy inaczej, wszelkie kroki w kierunku normalizacji stosunków ukraińsko-węgierskich muszą być ostrożne i możliwie racjonalne. W komunikacji z rządem węgierskim warto unikać gwałtownych ruchów, wykazywać się delikatnością, ale przy tym nie zapominać o własnym interesie narodowym. Przestrzeń do dialogu jest otwarta – a to już niemałe osiągnięcie – jednak dialog ten należy budować w taki sposób, aby ustępliwość i pragmatyzm, kompromisy i postępy sprzyjały rozwojowi Ukrainy i społeczeństwa ukraińskiego. Kluczowym celem jest przejście do takiego formatu stosunków, w którym kwestie mniejszości nie będą przeszkodą w procesie integracji europejskiej, lecz jej dodatkowym impulsem.

Współpraca transgraniczna w stosunkach z Węgrami może stać się ważnym mechanizmem depolityzacji relacji. Gdy społeczności po obu stronach granicy angażują się we wspólne projekty, spory ideologiczne schodzą na dalszy plan wobec wspólnych korzyści. W związku z tym warto skupić się na rozbudowie infrastruktury przygranicznej – w szczególności węzłów logistycznych i mocy produkcyjnych. Takie podejście zmieni granicę z „bariery” w strefę wzrostu gospodarczego: zapewni mieszkańcom sąsiednich społeczności stabilne miejsca pracy i położy fundamenty pod długoterminowe partnerstwo. Dla rządu Pétera Magyara byłby to skuteczny sposób pokazania węgierskim wyborcom realnych korzyści gospodarczych wynikających z przyjaznych stosunków z Ukrainą. Ponadto projekty transgraniczne pozwolą przenieść kwestię mniejszości węgierskiej z płaszczyzny praw politycznych na płaszczyznę wspólnego rozwoju.

prezes zarządu organizacji pozarządowej Centrum Analiz Ryzyka Regionalnego, wiodący pracownik naukowy Sektora Badań Regionu Zachodniego (NISD):

Nie należy postrzegać potencjalnego nowego rządu Węgier pod przewodnictwem Pétera Magyara jako jednoznacznie proukraińskiego. Obecnie można raczej mówić o prawdopodobnej zmianie priorytetów polityki zagranicznej Budapesztu, w szczególności w zakresie nawiązywania relacji z Brukselą, kształtowania bardziej pragmatycznego podejścia do współpracy z Rosją – przede wszystkim w sferze energetycznej – a także normalizacji stosunków z Kijowem. Świadczą o tym między innymi poszczególne decyzje o charakterze proukraińskim, w szczególności odblokowanie pomocy finansowej dla Ukrainy i zwrot wcześniej zamrożonych środków.

Jeśli chodzi o stereotypy i negatywne narracje, w znacznym stopniu ukształtowane przez rząd Viktora Orbána i powiązane z nim węgierskie media, już dziś można zaobserwować stopniową zmianę w postrzeganiu Ukrainy przez społeczeństwo węgierskie. Jednocześnie proces ten nie może być jednostronny. Ukraina – zarówno na poziomie organów władzy państwowej i instytucji dyplomatycznych, jak i na poziomie społeczeństwa obywatelskiego – powinna aktywnie angażować się w kształtowanie pozytywnego wizerunku współczesnego państwa europejskiego i wiarygodnego partnera dla Węgier.

Współpraca i relacje międzykulturowe między krajami wymagają obniżenia poziomu upolitycznienia. Osobno należy uwzględnić czynnik działalności rosyjskich sieci wywiadowczych i prorosyjskich grup wpływu, które mogą być zainteresowane zakłóceniem pozytywnej dynamiki stosunków węgiersko-ukraińskich.

Krótko mówiąc, pojawienie się nowego rządu na Węgrzech może stać się oknem możliwości dla kształtowania nowych stosunków dwustronnych. Będzie to jednak zależało od konkretnych decyzji politycznych i nastawienia na rozwiązywanie najpilniejszych problemów.

Co należy zrobić, aby wykorzystać to okno możliwości? Mowa tu o bardzo szerokim zakresie dziedzin i kierunków współpracy, jednak można wskazać te najbardziej priorytetowe. Przede wszystkim chodzi o rozwój współpracy gospodarczej i realizację wspólnych projektów infrastrukturalnych: rozbudowę szlaków logistycznych i infrastruktury przygranicznej, tworzenie nowych i modernizację już istniejących przejść granicznych, zacieśnienie współpracy między przedsiębiorstwami ukraińskimi i węgierskimi, ożywienie działalności inwestycyjnej itp. Jako przykład można podać transgraniczny projekt Business Bridge, realizowany przez Agencję Rozwoju Regionalnego Obwodu Zakarpackiego z udziałem partnerów węgierskich i rumuńskich. Jego celem jest nawiązywanie i rozwijanie kontaktów biznesowych między przedsiębiorstwami Ukrainy, Węgier i Rumunii, w szczególności w zakresie realizacji wspólnych projektów inwestycyjnych. Znaczenie takich inicjatyw szczególnie rośnie w warunkach obecnego ożywienia gospodarczego na Zakarpaciu.

Na osobną uwagę zasługuje sektor energetyczny. Warto zauważyć, że to właśnie energetyka przez długi czas pozostawała jednym z kluczowych czynników napięć w stosunkach między Kijowem a Budapesztem i, w przypadku niekorzystnego rozwoju wydarzeń, może nadal zachowywać potencjał konfliktowy. Jednocześnie obecnie istnieją przesłanki do dyskusji na temat nowych tras dostaw gazu i energii elektrycznej, co odpowiada interesom bezpieczeństwa i gospodarki obu państw. Perspektywicznym kierunkiem może stać się również wspólna modernizacja infrastruktury, w szczególności rurociągu Drużba (Przyjaźń).

Ponadto podobne projekty warto rozpatrywać w szerszym kontekście regionalnym, zwłaszcza w ramach Inicjatywy Trójmorza, która stwarza dodatkowe możliwości rozwoju współpracy transportowej, energetycznej i gospodarczej państw Europy Środkowo-Wschodniej.

Ważną kwestią jest sprawa społeczności węgierskiej na Zakarpaciu. Pomimo tego, że zagrożenie praw językowych i kulturowych mniejszości węgierskiej na Ukrainie jest w znacznym stopniu upolitycznione i często było wykorzystywane przez rząd Viktora Orbána oraz jego partię jako narzędzie mobilizacji poparcia wyborczego, Budapeszt także w przyszłości nie będzie mógł ignorować problemów społeczności węgierskich poza granicami Węgier. Pozostaje to elementem państwowej polityki narodowej Węgier. W tym kontekście istotna jest konstruktywna współpraca między stronami, z uwzględnieniem zobowiązań i standardów integracji europejskiej Ukrainy. Ukraina opracowała już pakiet propozycji dotyczących uregulowania wrażliwych kwestii w zakresie praw mniejszości narodowych, który może zostać wdrożony w ramach systematycznego dialogu dwustronnego.

Ponieważ znaczna część sporów i negatywnych narracji była przez długi czas generowana i rozpowszechniana w przestrzeni medialnej, istotne znaczenie ma nawiązanie współpracy między ukraińskimi i węgierskimi środkami masowego przekazu przy koordynacji odpowiednich instytucji państwowych obu krajów. Taka współpraca może obejmować:

• opracowanie wspólnych zasad etycznych i standardów pracy mediów, w szczególności w zakresie relacjonowania najważniejszych aspektów stosunków ukraińsko-węgierskich;
• promowanie pozytywnej agendy w stosunkach dwustronnych – na przykład służbę przedstawicieli społeczności węgierskiej w Siłach Obrony Ukrainy, wsparcie dla ukraińskich oddziałów, w tym ruch wsparcia Zakarpackich Smoków [68. Samodzielny Batalion Obrony Terytorialnej wchodzący w skład Sił Zbrojnych Ukrainy, służy w nim wielu Węgrów z Zakarpacia – red.] na Węgrzech, pomoc humanitarną i działalność wolontariacką;
• koordynację działań w zakresie wykrywania i zwalczania fake newsów oraz dezinformacji dotyczącej współpracy ukraińsko-węgierskiej.

Kwestia komponentu transgranicznego. Szczególną rolę w tym kontekście należy przypisać Zakarpaciu – regionowi w centrum Europy, który dzięki swojemu położeniu geograficznemu pełni funkcję jednego z kluczowych mostów między Zachodem a Wschodem kontynentu. Położenie Zakarpacia na styku państw europejskich, a także specyfika jego rozwoju historycznego, uwarunkowały wyjątkową różnorodność kulturową regionu oraz jego zróżnicowaną strukturę etniczno-narodowościową i wyznaniową.

Począwszy od lat 90. XX wieku, między Zakarpaciem a krajami Europy Środkowo-Wschodniej, w szczególności Węgrami, ukształtowała się rozbudowana sieć powiązań humanitarnych i gospodarczych, kontaktów politycznych, samorządowych i biznesowych. To z kolei przyczyniło się do ożywienia współpracy transgranicznej i stopniowego przekształcenia jej w ważny instrument osiągania strategicznych celów rozwoju społeczności i regionów, a także rozwiązywania wspólnych problemów w sferze gospodarczej, ekologicznej, społeczno-kulturowej i innych.

W kontekście współpracy ukraińsko-węgierskiej duże znaczenie mają programy współpracy transgranicznej UE, w szczególności HUSKROUA [unijny program współpracy transgranicznej – red.], których zasięg obejmuje terytoria przygraniczne Ukrainy i Węgier. Ponadto funkcjonują wspólne instytucjonalne mechanizmy współpracy, wśród których znajdują się Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej „TISA” oraz Euroregion Karpacki.

Współpraca transgraniczna nie ogranicza się wyłącznie do oficjalnych formatów instytucjonalnych. Istotną rolę odgrywa również szeroka sieć kontaktów międzyludzkich, kulturalnych, gospodarczych i biznesowych między społecznościami i gminami po obu stronach granicy ukraińsko-węgierskiej. To bardzo silne środowisko instytucjonalne sprzyjające realizacji szeroko zakrojonych projektów i inicjatyw.

zastępca przewodniczącego zarządu Stowarzyszenia Politologów i Specjalistów ds. Stosunków Międzynarodowych Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego:

Zwycięstwo partii TISZA oraz wybór Pétera Magyara na nowego premiera Węgier otwierają zasadniczo nowy rozdział w stosunkach ukraińsko-węgierskich, w którym wieloletnią konfrontację ideologiczną zastępuje pragmatyczne partnerstwo europejskie. Dysponując większością konstytucyjną wynoszącą 141 mandatów, nowy rząd posiada wystarczające zasoby polityczne do demontażu konfrontacyjnego modelu „ery Orbána”, co potwierdzają pierwsze oświadczenia Pétera Magyara dotyczące uznania Ukrainy za ofiarę agresji oraz odblokowania strategicznej pomocy finansowej ze strony UE.

Dalszy rozwój stosunków wydaje się możliwy dzięki przejściu do konstruktywnego dialogu, w którym kwestia praw węgierskiej mniejszości narodowej na Zakarpaciu przestanie być narzędziem szantażu i stanie się przedmiotem porozumień eksperckich, ponieważ nowy premier skupia się na praktycznych aspektach edukacji i języka, a nie na politycznych ultimatów.

Zdolność nowego rządu do porzucenia błędnych stereotypów dotyczących postrzegania Ukrainy, które przez dziesięciolecia były utrwalane przez propagandę, opiera się na zmianie oczekiwań elektoratu: zwolennicy partii TISZA, reprezentowani głównie przez młodzież i klasę średnią, dążą do wyjścia z międzynarodowej izolacji i przywrócenia Węgrom roli wiarygodnego członka NATO i UE.

Chociaż inercja opinii publicznej pozostaje znaczna, kontrola nad państwowymi mediami oraz pokazanie rzeczywistych korzyści ze współpracy z Ukrainą mogą pozwolić rządowi Pétera Magyara na stopniowe wyparcie starych narracji o zagrożeniu i zastąpienie ich koncepcją wspólnego bezpieczeństwa oraz dobrobytu gospodarczego w Europie Środkowej. W ten sposób rok 2026 może stać się momentem ostatecznego przezwyciężenia historycznych urazów i ukształtowania nowej architektury dobrosąsiedztwa, w której oba państwa będą działać jako partnerzy strategiczni w ramach zjednoczonej Europy.

Aby nawiązać jakościowo nowe stosunki dobrosąsiedzkie z rządem Pétera Magyara, władze Ukrainy powinny zrezygnować z polityki reaktywnej na rzecz proaktywnej agendy opartej na konkretnych interesach węgierskich wyborców i biznesu.

W sferze bezpieczeństwa niezwykle ważne jest zaproponowanie Węgrom roli kluczowego centrum logistycznego i humanitarnego, obejmującego wspólne projekty w zakresie rozminowywania, rehabilitacji żołnierzy oraz ochrony infrastruktury krytycznej, w szczególności połączeń energetycznych. Pozwoliłoby to Budapesztowi poczuć się aktywnym współtwórcą stabilności regionalnej bez bezpośredniego przekazywania broni śmiercionośnej.

Blok gospodarczy powinien opierać się na tworzeniu wspólnych projektów infrastrukturalnych, takich jak Karpacki korytarz logistyczny, który przewiduje modernizację węzłów kolejowych, otwarcie nowych przejść granicznych oraz uproszczenie procedur celnych poprzez wspólną kontrolę. Zapewniłoby to węgierskiemu biznesowi bezpośredni dostęp do projektów odbudowy Ukrainy i wzmocniło powiązania transgraniczne.

W sferze humanitarnej Ukraina powinna zainicjować utworzenie – lub przywrócenie istniejącej – stałej komisji międzyrządowej ds. tożsamości i edukacji, która przeniesie dyskusję na temat praw mniejszości z języka politycznych ultimatów na płaszczyznę praktycznych standardów UE. Chodzi o wdrożenie dwujęzycznych narzędzi edukacyjnych i wspólnych programów kulturalnych, które zagwarantują społeczności węgierskiej na Zakarpaciu zachowanie tożsamości przy pełnej integracji z ukraińskim życiem publicznym. Takie kompleksowe podejście, wzmocnione inicjatywami dotyczącymi monitoringu ekologicznego dorzecza Cisy oraz cyfryzacji usług transgranicznych, pozwoli przekształcić Ukrainę w oczach Budapesztu z problematycznego sąsiada w strategicznego partnera gospodarczego, łagodząc napięcia społeczne poprzez pokazanie rzeczywistych korzyści płynących ze współpracy.

Współpraca transgraniczna w 2026 roku jest nie tylko mechanizmem rozwoju gospodarczego, lecz także strategicznym instrumentem depolityzacji stosunków międzypaństwowych, ponieważ przenosi punkt ciężkości współpracy z wysokich gabinetów rządowych Węgier i Ukrainy na poziom bezpośrednich potrzeb społeczności lokalnych.

Rola takiego partnerstwa polega na stworzeniu rozbudowanej sieci powiązań horyzontalnych, które poprzez wspólne projekty ekologiczne, infrastrukturalne i kulturalne budują stabilność wzdłuż granicy, gdzie dobrobyt ludności staje się bezpośrednio zależny od stabilności sąsiada.

Pozyskiwanie funduszy unijnych, na przykład w ramach programu Interreg NEXT, pozwala Ukrainie i Węgrom wspólnie rozwiązywać krytyczne problemy, takie jak modernizacja oczyszczalni ścieków w dorzeczu Cisy czy rozwój sieci punktów ratownictwa medycznego. W praktyce pokazuje to społeczeństwom węgierskiemu i ukraińskiemu wyższość realnej współpracy nad politycznymi mitami.

W wymiarze humanitarnym klastry transgraniczne przekształcają mniejszości narodowe z potencjalnego źródła napięć w aktywne podmioty rozwoju, które dzięki znajomości języków i kultury obu stron stają się naturalnymi menedżerami wspólnych przedsiębiorstw i węzłów logistycznych. Takie partnerstwo tworzy efektywną współpracę, w której wspólna infrastruktura biznesowa i wspólne zarządzanie zasobami naturalnymi sprawiają, że granica staje się przezroczysta dla kapitału, ale niezawodna pod względem bezpieczeństwa, przekształcając regiony przygraniczne w przestrzeń wzajemnego zaufania.

W rezultacie sukces inicjatyw transgranicznych pozbawia radykalne siły na Węgrzech możliwości manipulowania historycznymi obrazami, zastępując je codziennym doświadczeniem wzajemnie korzystnego współistnienia oraz wspólnymi interesami gospodarczymi społeczności po obu stronach granicy.

Z ekspertami rozmawiał Wasyl Ilnycky